«Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалану қағидаларын бекіту туралы» бұйрық жобасы

2003 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Су кодексінің 37-бабы 1-тармағының 13-1) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

1. Қоса беріліп отырған Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалану қағидасы бекітілсін.

2. Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары комитеті заңнамада белгіленген тәртіппен:

1) Осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің интернет-ресурсында ресми жарияланғаннан кейін орналастыруды;

3) Осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Экология, геология және табиғи ресурстар вице-министріне жүктелсін.

4. Осы Қағида алғаш рет ресми жарияланғаннан кейін 10 (он) күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

1. Осы су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалану қағидалары (бұдан әрі-Қағидалар) 2003 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Су кодексінің 37-бабы 1-тармағының 13-1) тармақшасына сәйкес әзірленді және су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалануды жүзеге асыру тәртібін айқындайды.

2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) Қазақстан Республикасының су объектілеріне шекарасы, көлемі және су режимі бар құрлық бетінің рельефтері мен жер қойнауындағы сулардың шоғырлануы жатады. Олар мыналар болып табылады: теңіздер, өзендер, оларға теңестірілген каналдар, көлдер, мұздықтар және басқа да жер үсті су объектілері, жер асты сулары бар жер қойнауының бөліктері;  

2) пайдаланушы ұйым - теңгерімінде гидротехникалық құрылысжайы бар мемлекеттік кәсіпорын не өзге де ұйымдық-құқықтық нысандағы ұйым;  

3) құрылысжайдың техникалық жай - күйін кешенді талдау-жүргізілген зерттеулер нәтижелері негізінде гидротехникалық құрылысжайлардың қажетті есептеулерін орындай отырып, тексеру жұмыстарының барлық түрлері (көзбен шолып және аспаптық, инженерлік-геодезиялық, инженерлік-геофизикалық, инженерлік-геотехникалық, инженерлік-гидрографиялық, суасты тексеру, энергия аудиті және байланыс жүйелерін тексеру) және құрылысжайды одан әрі пайдалану жөнінде ұсынымдар әзірлеу;

4) гидромелиорациялық жүйе - жерді суландыруға, суландыруға және құрғатуға арналған технологиялық өзара байланысты гидротехникалық құрылысжайлар, құрылғылар мен жабдықтар кешені су шаруашылығы жүйесі;

5) су шаруашылығы жүйесі - өзара байланысты су объектілері мен гидротехникалық құрылысжайлар кешені;

6) су шаруашылығы құрылысжайлары - су ресурстарын пайдалану мен қорғауды реттеу, сумен жабдықтау, су бұру және судың зиянды әсерін жою мақсатында жасанды құрылған гидротехникалық құрылысжайлар мен құрылғылар;

7) табиғи тозу (конструкцияның, элементтің, инженерлік жабдықтар жүйесінің, ғимараттың немесе тұтас құрылысжайдың): табиғи-климаттық және техногендік факторлардың әсері нәтижесінде олардың бастапқы техникалық-пайдалану сапаларын жоғалту дәрежесі. Белгілі бір уақытта гидротехникалық құрылысжайдың қауіпсіздік декларациясы - гидротехникалық құрылысжайдың қауіпсіздігі негізделетін құжат белгіленеді, гидротехникалық құрылысжайдың оның класын ескеріп, қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі шаралар және аварияларды болдырмау, сондай-ақ аварияларды және олардың салдарларын оқшаулауға, жоюға әзірлікті қамтамасыз ету мақсатында шаруашылық қызмет субъектісі қабылдайтын шаралар кешені айқындалады.

3. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалану техникалық, ұйымдастыру іс шаралары кешенінен тұрады:

1) құрылысжайлар мен жабдықтарды жарамды күйде ұстауды;

2) оларды мерзімді тексеру, жоспарлы-жөндеу жұмыстарын жүргізуді;

3) аварияларды анықтау және жоюды;

5) жұмысқа қабілеттілігін есепке алуды, олардың техникалық жай-күйін бақылауды жүргізуді;  

6) құрылысжайларды уақтылы күтіп ұстау және оларды жұмыс жағдайында ұстауды;

7) жөндеу жұмыстарының түрін анықтауды;

8) су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ететін нұсқаулықтар мен басқа да құжаттарды сақтауды;

9) құрылысжайларды дұрыс пайдалануды қамтамасыз ететін жоғары білікті персоналдың болуын;

10) су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлардың техникалық жай-күйі мен пайдалану режимінің санитарлық-эпидемиологиялық ережелер мен нормалардың, еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасының, өрт қауіпсіздігінің талаптарына сәйкестігін қамтамасыз етеді.  

4. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалануды жеке және заңды тұлғалар жүзеге асырады, олар аталған объектілерді жарамды (тиісті) жай - күйде ұстауға және олардың зақымдануының алдын алу жөнінде шаралар қабылдауға тиіс (бұдан әрі-меншік иесі).

5. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалануға қабылдауды КСРО ауыл шаруашылығы министрлігі 1982 жылғы 17 наурызда бекіткен құрылысы аяқталған ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын, ғимараттары мен құрылысжайларын пайдалануға қабылдау қағидаларының және Қазақстан Республикасында қолданыстағы нормативтік - құқықтық және нормативтік - техникалық құжаттардың талаптарын сақтай отырып жүргізу қажет.  

6. Су объектілерінің жай-күйіне әсер ететін су шаруашылығы құрылысжайларын пайдалану қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның, жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органның, халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы мемлекеттік органның және азаматтық қорғау саласындағы уәкілетті органның оң қорытындысы болған кезде жүзеге асырылады.

7. Барлық су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларда құрылысжайдың техникалық жай-күйіне тұрақты және кезеңдік бақылау (қарау, техникалық куәландыру, тексеру) ұйымдастырылуға, сондай-ақ олардың жай-күйі мен қауіпсіз пайдаланылуына жауапты уәкілетті адамдар айқындалуға, техникалық және технологиялық қадағалау жөніндегі персонал белгіленуге және оның лауазымдық функциялары бекітілуге тиіс.

8. Пайдалану процесінде өлшемдердің сандық көрсеткіштері пайдалану және зерттеу тәжірибесі негізінде түзетілуі мүмкін.  

9. Қауіпсіздік өлшемдері мен олардың сандық көрсеткіштері 5 жылда кемінде бір рет қайта қаралуға тиіс.  

Авариялық жағдай белгілері болған кезде және жөндеу жұмыстарын жүргізгеннен немесе құрылысжайды пайдалану режимі өзгергеннен кейін қауіпсіздік өлшемдерінің көрсеткіштері кезектен тыс ретпен нақтылануға жатады.

10. Мониторинг нәтижелері гидротехникалық құрылысжайлардың қауіпсіздік декларациясында көрсетілуге тиіс.  

11. Су пайдаланушылар судың жай-күйіне әсер ететін су шаруашылығы құрылысжайлары мен техникалық құрылғыларды жарамды күйде ұстауға, олардың пайдалану сапасын жақсартуға, су ресурстарын пайдаланудың есебін жүргізуге, су шаруашылығы құрылысжайларының су тартқыштарын, су шығарғыштарын және сарқынды және коллекторлық суларды ағызу құрылысжайларын өлшеу құралдарымен және су өлшеу аспаптарымен жабдықтауға міндетті.

12. Пайдаланушы ұйым құрылысжайлардың жай-күйіне сапалы мониторинг жүргізу үшін бақылау-өлшеу аппаратурасының сақталуын қамтамасыз етуі және жүйесін дамытуы тиіс. Істен шыққан аппаратура мүмкіндігінше ауыстыруға жатады.

13. 25 жылдан астам пайдаланудағы су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлар жағдайына қарамастан, 5 жылда бір рет олардың беріктігін, тұрақтылығын және пайдалану сенімділігін бағалай отырып, кешенді талдауға ұшырауы тиіс.  

Құрылысжайлар материалдары мен олардың негіздерінің нақты физикалық-механикалық сипаттамалары негізінде қажет болған кезде (авария алдындағы жай-күй белгілері болған кезде) құрылысжайдың жай-күйіне кешенді талдау кезектен тыс тәртіппен жүргізіледі.  

14. Әрбір құрылысжай үшін оның жай-күйін, конструкция мен материалдардың ерекшеліктерін талдау негізінде ықтимал, оның ішінде авариялардың алдын алу және оларды дамыту сценарийлерінің жобалау құжаттамасының құрамында әзірленгені негізінде оқшаулау жөніндегі жобалық шешімдер әзірленуі тиіс.

15. Су объектілерінің жай-күйіне теріс әсер ететін құрылысжайларды пайдалануға беруге тыйым салу  

1. Пайдалануға беруге тыйым салынады:  

1) судың зиянды әсерін, ластануы мен қоқыстануын болғызбайтын құрылысжайлармен және құрылғылармен қамтамасыз етілмеген, сондай-ақ су тұтыну мен сарқынды суларды ағызуды есепке алу аспаптарымен жарақтандырылмаған жаңа және қайта жаңартылатын объектілер;  

2) балық қорғау құрылғыларынсыз су жинау және ағызу құрылысжайлары;

3) тазарту құрылысжайлары мен санитарлық-қорғау аймақтары жоқ мал шаруашылығы фермалары мен басқа да өндірістік кешендер;  

4) суландыру, суландыру және құрғату жүйелерін, су қоймаларын, бөгеттерді, каналдарды және жобаларда көзделген, су басуды, су басуды, батпақтануын және сортаңдануды және топырақ эрозиясын болғызбайтын іс-шаралар жүргізгенге дейін басқа да гидротехникалық құрылысжайлар;  

5) жер асты суларын пайдалануға байланысты су тарту құрылысжайлары, оларды су реттейтін құрылғылармен, өлшеу аспаптарымен жабдықтамай;  

6) санитарлық қорғау аймақтарын және су объектілері мен су шаруашылығы құрылысжайларының жай-күйінің көрсеткіштерін бақылау пункттерін белгілемей су тарту және өзге де гидротехникалық құрылысжайлар;  

7) мұнай, химия және басқа да өнімдерді судың ластануын болғызбайтын құралдармен жабдықтамай тасымалдауға және сақтауға арналған құрылысжайлар мен құрылғылар.

2. Су объектілері жай-күйінің көрсеткіштерін бақылау пункттерін құрмай, сарқынды сулармен суару объектілерін пайдалануға беруге жол берілмейді.  

3. Су шаруашылығы объектілерін жерді рекультивациялау жөніндегі жұмыстарды аяқтамай, ал су қоймаларын су басуға дайындау жөніндегі іс - шараларды жүзеге асырмай пайдалануға беруге жол берілмейді.  

16. Объектіні тексеру нәтижелері бойынша пайдаланушы ұйым бастапқы пайдалану сапасын қалпына келтіруге бағытталған жөндеу жұмыстарын әзірлейді және орындайды.  

17. Құрылыс және жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін пайдалануға беру «Қазақстан Республикасындағы Сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 16 шілдедегі Заңының 73-бабына сәйкес жүргізіледі.

18. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасы мен өндірістік санитария жөніндегі қолданыстағы нормативтік-техникалық құжаттарға сәйкес әрбір жұмыс түрі үшін белгіленген қауіпсіздік техникасы ережелері сақталуы тиіс.  

Жалпы басшылықты және қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтауды пайдаланушы ұйым жүзеге асырады. Пайдалану қызметінің әрбір қызметкері өз жұмыс орнында қауіпсіздік техникасы ережелерін білуі және орындауы тиіс. Пайдалану қызметінің техникалық персоналы тоқсан сайын жұмыс орнында нұсқаманы тіркеу журналына жазумен нұсқама өткізеді.  

19. Барлық су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларда заңнамада көзделген жұмыстарды қауіпсіз жүргізу жөніндегі ережелер мен нормалардың орындалуы, сондай-ақ авариялардың, жазатайым оқиғалар мен кәсіби аурулардың алдын алу және оларды жою жөніндегі іс-шаралардың жүргізілуі қамтамасыз етілуі тиіс.

Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды салу және пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздік және өнеркәсіптік санитария жөніндегі ережелер мен нормалардың сақталуын мемлекеттік бақылауды өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті орган және санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.  

20. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлар объектілерін пайдалануға беру қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның қатысуымен құрылатын қабылдау комиссиясының актісі бойынша жобада көзделген барлық экологиялық талаптар толық көлемде орындалған жағдайда жүргізіледі.  

Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлардың экологиялық қауіпті объектілерінде жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу тәртібі меншік иесі әзірлеген арнайы ережеде белгіленуге тиіс.  

Экологиялық талаптардың, нормалардың, ережелер мен нұсқаулықтардың бұзылуын немесе адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қауіпті, сондай-ақ қоршаған ортаның ластану мүмкіндігін анықтаған қызметкер туындаған жағдайды жою немесе оқшаулау жөнінде өзіне байланысты барлық шараларды дереу қабылдауға және бұл туралы диспетчерге немесе басшылыққа хабарлауға міндетті.

21. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлар мен олардың жабдықтары олардың сақталуы мен пайдаланылуына жауапты персоналдың тұрақты қадағалауында болуы тиіс.  

22. Жөндеу-пайдалану қызметі жүйелі бақылаулардан басқа су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды мерзімді тексеруді жүзеге асырады.  

23. Тексеру барысында су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайлардың жұмысқа дайындығын қамтамасыз ету мақсатында зақымданулар анықталады және оларды жою бойынша қажетті шаралар белгіленеді.  

Тексеру кезінде салмақ көтеру қабілеті мен орнықтылығының төмендеуіне, жекелеген конструкциялардың құлауына немесе жабдықтың қалыпты жұмысының елеулі бұзылуына әкеп соғуы мүмкін конструкциялардың зақымдануы анықталған кезде меншік иесі орындаушының көрсетілген конструкциялардың техникалық жай-күйіне сараптамалық тексеру жүргізуге өтінім жіберуге тиіс.  

24. Сараптамалық тексерудің нәтижелері құрылым элементтерін ауыстыру және жөндеу жұмыстары үшін күшейтуді жобалау үшін негіз болып табылады. Бұл жоба ғимараттар мен құрылысжайлардың техникалық құжаттамасына құрамдас бөлігі болып табылады.

25. Жоспарлы және кезектен тыс тексеру барысында алдын алу бақылауының нәтижелері бойынша құрылысжайлардың техникалық жай-күйін бағалау ҚР БК 1.04-102 сәйкес ғимараттар мен құрылысжайлардың конструкциялары мен инженерлік жүйелерінің физикалық тозуы бойынша жүргізілуі тиіс.  

26. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды қайта жаңарту, күрделі және ағымдағы жөндеу, сондай-ақ техникалық қызмет көрсету жүйесі құрылысжайлардың сақталуын, оларды пайдаланудың барлық кезеңі ішінде олардың қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған өзара байланысты ұйымдастыру және техникалық іс-шаралар кешенін білдіреді.  

27. Ағымдағы жөндеу құрылысжайды немесе объектіні салу, қайта жаңарту, күрделі жөндеу аяқталған сәттен бастап кезекті күрделі жөндеуге, қайта жаңартуға қойылған сәтке дейін қалыпты пайдалануды қамтамасыз ететін кезеңділікпен жүргізілуі тиіс. Бұл ретте құрылысжайдың немесе объектінің табиғи-климаттық жағдайлары, конструктивтік шешімдері, техникалық жай-күйі мен пайдалану режимі ескерілуге тиіс.  

28. Су шаруашылығы, гидромелиорациялық жүйелер мен құрылысжайларды қайта жаңарту негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштердің өзгеруіне, функционалдық мақсатының өзгеруіне, жекелеген конструкцияларды немесе олардың элементтері мен инженерлік жабдықтарын ауыстыруға, құрылысжайдың физикалық және моральдық тозуын барынша жоюға байланысты құрылыс жұмыстары мен ұйымдық-техникалық іс-шаралар кешенін білдіреді.  

29. Күрделі жөндеу жүргізу жекелеген құрылысжайларды немесе құрылыстар тобын, құрылысжайлардың конструктивтік элементтерін немесе бөліктерін және олардың жабдықтарын толық немесе ішінара қалпына келтіруді немесе оларды неғұрлым берік және үнемді етіп ауыстыруды білдіреді.